به گزارش روشنای راه، رشید کاکاوند در همایش «میراث ماندگار؛ یادمان شهریار سخن» که به مناسبت روز ملی شعر و ادب فارسی در سالن سیروس صابر ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان البرز برگزار شد، اظهار کرد: حضور در جمعی که به احترام شعر و ادبیات فارسی شکل گرفته، افتخار بزرگی است؛ چراکه ادبیات یکی از مهمترین داشتههای فرهنگی این سرزمین است و توجه به آن نباید صرفاً در قالب برنامههای مناسبتی دنبال شود.
وی با قدردانی از استادان، پژوهشگران و فعالان حوزه ادبیات که برای ترویج شعر و ادب فارسی تلاش میکنند، افزود: تجلیل از بزرگان ادبیات و ایجاد فرصت برای گردهمایی اهالی این حوزه، زمانی ارزشمندتر میشود که استمرار داشته باشد و نسلهای مختلف بتوانند از دانش، تجربه و نگاه استادان بهره بگیرند.
کاکاوند حضور استادان و علاقهمندان ادبیات در چنین نشستهایی را نشانه اهمیت همچنان زنده شعر و ادب فارسی دانست و گفت: در میان انبوه دغدغهها و حواسپرتیهای اجتماعی، سیاسی و روزمره، انتخاب آگاهانه افراد برای حضور در محفلی با محوریت شعر و ادبیات، خود اتفاقی ارزشمند است.
این شاعر و پژوهشگر با اشاره به جایگاه فردوسی، سعدی و حافظ در ادبیات فارسی اظهار کرد: وقتی از «روز ملی شعر و ادب فارسی» سخن میگوییم، نمیتوانیم فردوسی و نقش بنیادین شاهنامه را در هویت فرهنگی ایران نادیده بگیریم. در کنار فردوسی، سعدی و حافظ نیز از ارکان مهم شعر و ادب فارسی هستند و هر یک بخشی از تاریخ، فرهنگ، اخلاق، زبان و اندیشه ایرانی را به نسلهای بعد منتقل کردهاند.
وی با تأکید بر نقش ادبیات در شناخت تاریخ ایران ادامه داد: برای شناخت یک دوره تاریخی، تنها نباید به کتابهای رسمی تاریخ مراجعه کرد. شاعران و نویسندگان هر دوره، زمانه خود را با جزئیات و ظرافتهایی روایت کردهاند که در بسیاری موارد از خلال آثار ادبی قابل دریافت است؛ البته فهم این لایهها نیازمند مطالعه دقیق و توانایی خواندن فراتر از ظاهر متن است.
کاکاوند ادبیات را یکی از مهمترین مؤلفههای هویت ایرانی دانست و تصریح کرد: اگر ادبیات را از زندگی یک ملت حذف کنیم، بخش بزرگی از داشتههای فرهنگی و تاریخی آن ملت از میان میرود. شعر و ادبیات فارسی، تاریخ، خاطرات، احساسات، رویاها و نوع نگاه ایرانیان به جهان را در خود ثبت کرده است.
وی در ادامه به این پرسش پرداخت که چرا بخش قابل توجهی از ادبیات فارسی، بهویژه شعر کلاسیک، مضامین غمگین و اعتراضی دارد و گفت: ادبیات الزاماً قرار نیست تصویری بینقص و خوشایند از جهان ارائه کند. گاهی ادبیات با توصیف رنج، اعتراض و تلخیهای زندگی، انسان را وادار میکند دقیقتر به جهان اطراف خود نگاه کند و در میان این همه دشواری، امکان و ضرورت یک جهان مطلوب را به یاد بیاورد.
این پژوهشگر ادبیات افزود: شعر اعتراضی، ادبیات اجتماعی و حتی شعر عاشقانه، هر یک به شکلی تلاش میکنند تصویری از جهانی را پیش روی انسان قرار دهند که به آن نیاز دارد. انسان اگر تصویری از جهان مطلوب در ذهن خود نداشته باشد، ممکن است جهان نامطلوب پیرامونش را به عنوان وضعیت طبیعی بپذیرد.
کاکاوند همچنین بر نقش ادبیات در ایجاد نشاط و لذت انسانی تأکید کرد و گفت: حتی یک شعر غمگین میتواند برای مخاطب لذتآفرین باشد؛ زیرا زیبایی در ادبیات فقط به مضمون وابسته نیست، بلکه زبان، موسیقی کلام، تخیل، ساختار و شیوه بیان نیز بخشی از تجربه هنری مخاطب را شکل میدهد.
وی با اشاره به نمونههایی از آثار سعدی، مولانا و دیگر بزرگان ادب فارسی اظهار کرد: ارزش آثار بزرگان ادبیات تنها به پیام یا آموزهای که منتقل میکنند محدود نیست؛ بخش مهمی از ماندگاری آنان به شیوه بیان، زیبایی زبان و قدرت هنری آثارشان بازمیگردد. اگر قرار بود صرفاً مضمون و پیام مورد توجه باشد، بسیاری از اندیشههایی که در آثار مولانا یا سعدی آمده، پیش از آنان نیز به شکلهای مختلف بیان شده بود؛ آنچه این آثار را ماندگار کرده، هنر بیان و زیباییشناسی ادبی آنهاست.
کاکاوند در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت زبان فارسی پرداخت و با اشاره به نگرانیهای مطرح درباره ضعف زبان در فضای عمومی و مجازی، اظهار کرد: برای بهبود زبان فارسی صرفاً نمیتوان به خانواده، مدرسه، رسانه یا تبلیغات شهری مأموریت داد. این عوامل مهم هستند، اما مسئله عمیقتر از اینهاست.
وی با استناد به مضمون یکی از اشعار سهراب سپهری افزود: زبان انسان بازتابی از وضعیت فکری، روحی و عاطفی اوست. اگر انسان در شرایطی زندگی کند که احساس امنیت، آرامش، فراغت و امید داشته باشد و زندگیاش تا حدی به رویاهایش نزدیک باشد، طبیعی است که بهتر فکر کند، بهتر سخن بگوید و بهتر بنویسد.
این شاعر ادامه داد: بسیاری از نابسامانیهای زبانی را نمیتوان صرفاً با دستورالعمل و آموزش اصلاح کرد؛ بخشی از این وضعیت به شرایط زندگی انسانها بازمیگردد. وقتی حال مردم بهتر باشد، زمینه برای درست اندیشیدن، درست سخن گفتن و درست نوشتن نیز فراهمتر خواهد شد.
کاکاوند ادبیات را نوعی پناهگاه شخصی برای انسان در شرایط دشوار توصیف کرد و گفت: حتی اگر جهان پیرامون مطلوب نباشد، ادبیات میتواند به انسان امکان دهد لحظاتی مطلوب برای خود خلق کند. شعر و هنر میتوانند فضایی شخصی برای تجربه زیبایی، آرامش و نشاط فراهم کنند.
وی با بیان اینکه زیبایی هنری الزاماً از موضوعات شاد و خوشایند شکل نمیگیرد، افزود: در بسیاری از آثار ماندگار تاریخ هنر، با موضوعاتی همچون رنج، فقر، مرگ و اندوه مواجه هستیم؛ اما آنچه اثر را ارزشمند میکند، کیفیت نگاه هنرمند و توانایی او در خلق زیبایی از دل همان واقعیت است.
این پژوهشگر حوزه ادبیات با اشاره به اهمیت مطالعه مستمر آثار ادبی خاطرنشان کرد: اگر مخاطب بخشی از آثار سعدی، حافظ، نظامی، عطار یا دیگر بزرگان ادب فارسی را با دقت و استمرار مطالعه کند، حتی بدون آنکه همه لایههای معنایی آن را بهطور کامل دریافت کند، به تدریج با موسیقی زبان، زیباییشناسی و ظرفیتهای ادبی آن آثار ارتباط برقرار خواهد کرد.
کاکاوند همچنین نسبت به تقلیل ادبیات به یک ابزار صرفاً آموزشی یا اخلاقی هشدار داد و گفت: ادبیات فقط مجموعهای از آموزههای اخلاقی، تعلیمی یا عرفانی نیست. شعر میتواند درباره عشق، زیبایی، رنج، زندگی و تجربههای انسانی سخن بگوید و مخاطب را از مسیر زیبایی و هنر با خود همراه کند.
وی با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به ادبیات عاشقانه در آموزش و فرهنگ عمومی افزود: عشق یکی از تجربههای مهم زندگی انسان است و نباید از نسل جوان پنهان شود. ادبیات میتواند این تجربه انسانی را در قالبی زیبا و عمیق به نسل جدید منتقل کند و توجه به عشق، زیبایی و عواطف انسانی میتواند در شکلگیری انسانهای بهتر نیز مؤثر باشد.
کاکاوند در پایان با تبریک روز ملی شعر و ادب فارسی، از برگزارکنندگان و حاضران در این آیین قدردانی کرد و گفت: اگر ادبیات برای ما اهمیت دارد، باید آن را نه فقط به عنوان یک موضوع درسی یا مناسبتی، بلکه به عنوان بخشی از زندگی، هویت و تجربه انسانی خود جدی بگیریم؛ چراکه انسانهای بهتر میتوانند آینده بهتری بسازند.
