به گزارش روشنای راه، جهانبخش میرزاوند در نشست شورای عشایر استان البرز با اشاره به جایگاه راهبردی عشایر در اقتصاد و امنیت کشور اظهار کرد: جامعه عشایری یکی از تاب‌آورترین بخش‌های کشور در برابر بحران‌هاست و ظرفیت‌های این جامعه در حوزه تولید، پشتیبانی و خدمت‌رسانی باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: تجربه سال‌های جنگ تحمیلی نیز نشان داد عشایر علاوه بر نقش‌آفرینی در عرصه تولید، از ظرفیت قابل توجهی برای پشتیبانی و کمک‌رسانی در شرایط بحرانی برخوردارند و در مواقع اضطراری، امکانات و توان سازمان امور عشایر می‌تواند در اختیار استانداری‌ها، شوراهای تأمین و ستادهای مدیریت بحران قرار گیرد.
میرزاوند ادامه داد: شبکه تأمین آرد، سوخت و آب شرب عشایر و همچنین ناوگان گسترده آبرسانی این بخش، از جمله ظرفیت‌هایی است که در زمان بحران می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. صدها دستگاه کامیون و تانکر در این حوزه فعالیت دارند که بخشی از آنها استیجاری و بخش عمده متعلق به سازمان امور عشایر است.
رئیس سازمان امور عشایر کشور با اشاره به تجربه‌های به‌دست‌آمده در مدیریت حوادث و آتش‌سوزی‌ها گفت: ایجاد سازوکار مناسب برای تأمین آب خودروهای آتش‌نشانی یکی از تجربه‌های مؤثر بوده است؛ به‌گونه‌ای که با تأمین آب در محل مناسب، زمان رفت‌وبرگشت خودروها و توقف آنها برای پر کردن مخازن کاهش یافت و این الگو قابلیت استفاده در سایر بحران‌ها را نیز دارد.
عشایر؛ ظرفیت مهم امنیت غذایی کشور
میرزاوند با اشاره به تفاوت ساختاری دامداری عشایری و صنعتی اظهار کرد: در دامداری صنعتی، وابستگی به نهاده‌های وارداتی بیشتر است و همین مسئله آسیب‌پذیری در برابر اختلالات زنجیره تأمین را افزایش می‌دهد، اما بخش مهمی از خوراک دام عشایری از مراتع و منابع طبیعی تأمین می‌شود.
وی افزود: این ویژگی موجب شده جامعه عشایری در برابر بحران‌هایی مانند جنگ، تحریم و اختلال در واردات، ظرفیت تاب‌آوری بیشتری داشته باشد.
رئیس سازمان امور عشایر کشور گفت: بیش از ۲۵ درصد گوشت قرمز کشور توسط جامعه عشایری تولید می‌شود و با ورود دانش، فناوری و روش‌های نوین مدیریتی می‌توان این میزان را افزایش داد.
میرزاوند بر ضرورت علمی‌سازی تولید در مناطق عشایری تأکید کرد و گفت: شاخص‌هایی مانند میزان زایش دام، کاهش تلفات، ضریب تبدیل خوراک و بهره‌وری تولید باید با استفاده از دانش دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان ارتقا یابد.
وی افزود: استان البرز با برخورداری از دانشگاه‌ها، مراکز علمی، شرکت‌های دانش‌بنیان و زیرساخت‌های مناسب، ظرفیت آن را دارد که به یکی از مناطق پایلوت اجرای طرح‌های نوآورانه در حوزه عشایری تبدیل شود.
میرزاوند نقش عشایر در حفاظت از منابع طبیعی را نیز مهم دانست و اظهار کرد: خروج جامعه عشایری از چرخه تولید تنها به کاهش تولید گوشت منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند پیامدهایی همچون افزایش پوشش‌های خشک، بالا رفتن خطر آتش‌سوزی و تشدید فرسایش خاک را نیز به دنبال داشته باشد.
وی با اشاره به سازگاری تاریخی دام عشایری با شرایط اقلیمی کشور گفت: بسیاری از نژادهای دام ایران حاصل قرن‌ها سازگاری با اقلیم‌های مختلف هستند و این ذخایر ژنتیکی ارزشمند باید به عنوان بخشی از سرمایه ملی مورد حفاظت قرار گیرند.
رئیس سازمان امور عشایر کشور تأکید کرد: ارزش این ذخایر ژنتیکی کمتر از سایر دارایی‌های راهبردی کشور نیست و لازم است جایگاه آنها در برنامه‌های توسعه و محاسبات اقتصادی کشور به رسمیت شناخته شود.
توسعه گردشگری بدون آسیب به هویت عشایری
میرزاوند گردشگری عشایری را یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم اقتصادی و فرهنگی این جامعه عنوان کرد و گفت: توسعه این حوزه باید به گونه‌ای باشد که اصالت فرهنگی و سبک زندگی عشایر حفظ شود و گردشگری به ارائه تصویری مصنوعی و غیرواقعی از زندگی آنان منجر نشود.
وی افزود: در قالب سامانه‌های عرفی گردشگری عشایری تلاش شده است فرزندان عشایر در این حوزه نقش محوری داشته باشند و ظرفیت‌هایی همچون آیین‌ها، پوشش، غذا، صنایع دستی و سبک زندگی عشایری به عنوان بخشی از هویت ایرانی به گردشگران معرفی شود.
رئیس سازمان امور عشایر کشور همچنین بر ظرفیت اقتصادی صنایع دستی تأکید کرد و گفت: این بخش می‌تواند به‌ویژه برای زنان عشایری و زنان سرپرست خانوار، زمینه ایجاد اشتغال و درآمد پایدار را فراهم کند.
میرزاوند یکی از موانع مهم در این مسیر را حضور واسطه‌ها دانست و اظهار کرد: برای کاهش نقش دلالان و نزدیک‌تر کردن تولیدکننده به مصرف‌کننده، ایجاد فروشگاه‌های عرضه مستقیم و زنجیره‌ای محصولات عشایری در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: هدف این است که این فروشگاه‌ها در نقاط مختلف کشور توسعه یابند و بخش بیشتری از ارزش افزوده حاصل از فروش محصولات در همان استان و جامعه عشایری باقی بماند.
ظرفیت گیاهان دارویی و ضرورت بهره‌برداری پایدار
میرزاوند با اشاره به ظرفیت قابل توجه مناطق عشایری در حوزه گیاهان دارویی گفت: استفاده اقتصادی از این ظرفیت نیازمند تدوین اطلس گیاهان دارویی، آموزش عشایر، برداشت اصولی از طبیعت و حرکت همزمان به سمت کشت زراعی و گلخانه‌ای است.
وی هشدار داد: بهره‌برداری بدون برنامه از گیاهان دارویی می‌تواند به کاهش ذخایر طبیعی و حتی انقراض برخی گونه‌های ارزشمند منجر شود؛ بنابراین توسعه این حوزه باید بر پایه دانش و حفاظت از منابع طبیعی انجام گیرد.
رئیس سازمان امور عشایر کشور، شناسایی دقیق سکونتگاه‌ها و مسیرهای عشایری را از الزامات برنامه‌ریزی آینده دانست و گفت: تمامی سکونتگاه‌ها، مسیرهای دسترسی و راه‌های عشایری باید به شکل دقیق شناسایی و نقشه‌برداری شوند تا «اطلس سکونتگاه‌ها و راه‌های عشایری» مبنای تصمیم‌گیری و تخصیص منابع قرار گیرد.
وی همچنین بر ضرورت تسهیل فعالیت اقتصادی در مناطق عشایری تأکید کرد و افزود: مقررات باید به نحوی اجرا شود که ضمن صیانت از حقوق عمومی و منابع طبیعی، مسیر سرمایه‌گذاری و کسب‌وکار عشایر نیز تسهیل شود.
میرزاوند در ادامه پیشنهاد راه‌اندازی نخستین هنرستان تخصصی دامپروری با رویکرد علمی و کاربردی در استان البرز را مطرح کرد و گفت: ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان استان می‌تواند برای تربیت نیروی انسانی متخصص و مورد نیاز آینده جامعه عشایری مورد استفاده قرار گیرد.
ضرورت مشارکت عشایر در تصمیم‌سازی‌ها
وی مشارکت جامعه عشایری را شرط موفقیت برنامه‌های توسعه‌ای دانست و خاطرنشان کرد: هیچ طرح پایداری بدون حضور و مشارکت مردم شکل نمی‌گیرد و جامعه عشایری باید در مراحل طراحی، اجرا و ارزیابی برنامه‌های مربوط به خود نقش داشته باشد.
رئیس سازمان امور عشایر کشور با اشاره به شرایط کشور و ضرورت آمادگی برای مواجهه با بحران‌ها گفت: برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی باید از مرحله شعار فراتر رفته و به طرح‌های عملیاتی و قابل اجرا تبدیل شوند و سازمان امور عشایر نیز تلاش کرده است ظرفیت‌های خود را برای خدمت‌رسانی در شرایط جنگی و بحرانی آماده نگه دارد.
میرزاوند تأمین پایدار آب شرب عشایر را از دیگر اولویت‌ها برشمرد و گفت: با وجود سهم بسیار محدود مصرف آب شرب عشایر از کل مصرف کشور، در برخی مناطق برای تأمین آب مورد نیاز این جامعه با مشکل تخصیص مواجه هستیم که لازم است این موضوع با توجه به شرایط واقعی مناطق عشایری اصلاح شود.
وی همچنین خواستار بازنگری در نحوه محاسبه سهمیه سوخت ناوگان عشایری شد و افزود: میزان مصرف سوخت باید بر اساس مسیرهای واقعی و شرایط جغرافیایی تعیین شود، زیرا بسیاری از خودروهای عشایری در مسیرهای خاکی و کوهستانی تردد می‌کنند و محاسبه مصرف بر مبنای مسیرهای آسفالته پاسخگوی نیاز واقعی آنها نیست.
بیمه متناسب با واقعیت زندگی عشایر
رئیس سازمان امور عشایر کشور در پایان بر ضرورت تقویت پوشش‌های بیمه‌ای جامعه عشایری تأکید کرد و گفت: سازوکار بیمه دام، خودرو و سایر دارایی‌های عشایر باید با شرایط واقعی زندگی آنان متناسب شود و از ظرفیت سازمان هواشناسی، منابع طبیعی، صندوق بیمه و سایر دستگاه‌ها برای طراحی الگوهای دقیق‌تر مدیریت ریسک و جبران خسارت استفاده شود.
میرزاوند در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: جامعه عشایری تنها تولیدکننده گوشت نیست، بلکه بخشی از امنیت غذایی، حفاظت از منابع طبیعی، ذخایر ژنتیکی، فرهنگ، گردشگری، صنایع دستی و اقتصاد ملی به این جامعه وابسته است و صیانت و توسعه این ظرفیت، نیازمند نگاهی جامع، اقتصادی، داده‌محور و مبتنی بر مشارکت خود عشایر است.
