به گزارش روشنای راه، کیانوش زهراکار با تشریح ساختار آییننامههای ارتقا، تشویق و تبدیل وضعیت اعضای هیأت علمی اظهار کرد: معماری نظری این آییننامهها در ظاهر با هدف ایجاد تعادل میان مأموریتهای متنوع دانشگاه طراحی شده است، اما تجربه عملی دانشگاهیان نشان میدهد که ماده مربوط به فعالیتهای پژوهشی و بهطور خاص مقالات علمی، مسیر اصلی کسب امتیاز و ارتقای مرتبه علمی شده است.
وی افزود: در یک دهه اخیر و با افزایش تأکید بر مقالات بینالمللی، این عدم تعادل تشدید شده و سایر ابعاد فعالیت استادان، از جمله آموزش، فعالیتهای فرهنگی و مسئولیتهای اجرایی، عملاً به حاشیه رانده شدهاند.
معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه خوارزمی تصریح کرد: در فرآیند ارتقای مرتبه علمی، ترفیع سالانه و حتی جهش علمی، وزن اصلی تصمیمگیری بر تعداد و نوع مقالات منتشرشده استوار است و کیفیت آموزش، نوآوری در تدریس و میزان اثرگذاری اجتماعی و فرهنگی استادان سهم اندکی در ارزیابیها دارد.
زهراکار با اشاره به سازوکار پایههای تشویقی گفت: هرچند در این بخش بهصورت ظاهری ابعاد فرهنگی، آموزشی، پژوهشی، اجرایی و فناوری دیده شده است، اما در عمل همچنان پژوهش و انتشار مقاله، کمهزینهترین، سریعترین و مطمئنترین مسیر برای کسب امتیاز تلقی میشود.
وی پیامدهای این رویکرد را نگرانکننده دانست و افزود: تمرکز افراطی بر مقاله، اعضای هیأت علمی را ناگزیر کرده بخش عمدهای از زمان و انرژی خود را صرف تولید و انتشار مقاله کنند؛ مسئلهای که بهطور مستقیم موجب افت کیفیت آموزش، کاهش تعامل عمیق استاد و دانشجو و تضعیف نقش تربیتی دانشگاه میشود.
معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه خوارزمی هشدار داد: دانشگاهی که در آن استاد بیش از آنکه معلم و مربی باشد، به «تولیدکننده مستمر مقاله» تقلیل یابد، بهتدریج از رسالت اصلی خود فاصله میگیرد و این موضوع باید بهعنوان یک زنگ خطر جدی برای نظام آموزش عالی مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به پیامدهای اخلاقی مقالهمحوری افراطی اظهار کرد: این وضعیت در برخی موارد به تشدید پدیدههایی مانند قلدری آکادمیک میان استادان و در روابط استاد–دانشجو منجر شده است؛ بهگونهای که دانشجو به ابزاری برای تولید مقاله تبدیل میشود و روابط علمی سالم جای خود را به فشار، سوءاستفاده و حتی فساد میدهد.
زهراکار همچنین به شکلگیری رانت و فساد در حوزه نشر علمی اشاره کرد و گفت: فشار سیستماتیک برای داشتن مقاله، برخی دانشجویان تحصیلات تکمیلی را ناچار به پرداخت هزینههای سنگین برای پذیرش مقاله کرده است؛ هزینههایی که الزاماً به ارتقای کیفیت علمی منجر نمیشود و اعتماد به فرآیندهای علمسنجی و عدالت آموزشی را خدشهدار میکند.
وی یکی از نگرانکنندهترین پیامدهای این وضعیت را تشدید پدیده دادهسازی دانست و افزود: الزام دانشجو به اخذ پذیرش مقاله در بازههای زمانی غیرواقعبینانه، مانند چند ماه، با منطق و اخلاق پژوهش علمی سازگار نیست و بهصورت ناخواسته زمینه تولید دادههای سطحی، تکراری یا حتی جعلی را فراهم میکند.
معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه خوارزمی تأکید کرد: نقد مطرحشده بهمعنای نفی مقاله نیست، بلکه مسئله، افراط در مقالهمحوری و تبدیل آن به معیار مسلط و گاه یگانه ارزیابی عملکرد دانشگاهی است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: ضروری است در نظام ارتقا، ترفیع و تشویق اعضای هیأت علمی، وزن مقاله بهطور جدی تعدیل و سهم واقعی آموزش، فعالیتهای فرهنگی، مسئولیتهای اجرایی و اثرگذاری اجتماعی افزایش یابد. همچنین در بخش دانشجویی، بهویژه در تعیین شرایط دفاع از پایاننامه و رساله، باید بازنگری صورت گیرد تا کیفیت پژوهش فدای کمیت مقاله نشود.
