به گزارش روشنای راه، علیرضا صبوری در مراسم «بازخوانی هویت علمی کرج و بزرگداشت استاد جلال افشار» که به مناسبت هفته فرهنگی کرج در دانشکدگان منابع طبیعی و کشاورزی برگزار شد، اظهار کرد: شکل‌گیری موزه جانورشناسی به سال‌های فعالیت مدرسه عالی فلاحت بازمی‌گردد؛ زمانی که یک اتاق از این مجموعه به موزه اختصاص یافت و به‌تدریج با توسعه دانشکده، فضاهای بیشتری در اختیار آن قرار گرفت.

وی افزود: در سال ۱۳۲۴ و همزمان با پیوستن دانشکده کشاورزی کرج به دانشگاه تهران، توسعه موزه نیز ادامه پیدا کرد و از سال ۱۳۳۱ به بعد، اتاق‌ها و سالن‌های بیشتری به آن اختصاص یافت. پس از انتقال بخش‌های مختلف دانشکده کشاورزی به ساختمان‌های دیگر، تمام این بنای تاریخی در اختیار موزه جانورشناسی قرار گرفت و امروز این مجموعه در مساحتی حدود هزار مترمربع فعالیت می‌کند.

رئیس موزه جانورشناسی جلال افشار با اشاره به اهمیت تاریخی این بنا گفت: ساختمان موزه خود بخشی از میراث فرهنگی است و نگهداری آن به دلیل قدمت بنا، نیازمند توجه و مراقبت مستمر است؛ با این حال ارزش اصلی مجموعه تنها به ساختمان محدود نمی‌شود و گنجینه‌ای کم‌نظیر از نمونه‌های جانوری ایران و سایر نقاط جهان در آن نگهداری می‌شود.

صبوری ادامه داد: موزه دارای سه بخش اداری، نمایشی و علمی است که بخش نمایشی آن برای استفاده عمومی و به‌ویژه آموزش دانش‌آموزان و علاقه‌مندان طراحی شده است. در این بخش، گونه‌های متنوعی از جانوران فلات ایران و همچنین نمونه‌هایی از نقاط مختلف جهان به نمایش درآمده و تلاش شده است تنوع زیستی و اهمیت حفاظت از گونه‌های جانوری به شیوه‌ای جذاب به مخاطبان معرفی شود.

وی با اشاره به وجود نمونه‌های شاخص در این موزه عنوان کرد: نمونه‌هایی از حشرات، پستانداران، پرندگان و دیگر جانوران در مجموعه نگهداری می‌شود و برخی از این نمونه‌ها در هیچ موزه جانورشناسی دیگری در ایران وجود ندارد.

رئیس موزه جانورشناسی جلال افشار مهم‌ترین ویژگی علمی این مجموعه را وجود «نمونه‌های تایپ» دانست و گفت: نمونه تایپ، نمونه اصلی و مرجعی است که یک گونه جدید جانوری بر اساس آن برای نخستین بار توصیف و به جامعه علمی معرفی می‌شود و سایر نمونه‌های مرتبط نیز در مطالعات علمی با آن مقایسه می‌شوند.

صبوری افزود: ارزش علمی موزه‌های جانورشناسی در جهان تا حد زیادی به تعداد نمونه‌های تایپ موجود در آنها وابسته است و موزه جلال افشار نیز از این نظر جایگاه قابل توجهی دارد. این نمونه‌ها قابل جایگزینی نیستند و نگهداری آنها علاوه بر اهمیت علمی، نوعی مسئولیت و تعهد بین‌المللی برای مجموعه ایجاد می‌کند.

وی با بیان اینکه کلکسیون علمی موزه تنها به نمونه‌های ایران محدود نمی‌شود، گفت: در این مجموعه نمونه‌هایی از کشورهای مختلف از جمله آلمان، استرالیا، ماداگاسکار، برزیل، مونته‌نگرو، ترکیه و یمن وجود دارد و همین تنوع جغرافیایی، اهمیت علمی کلکسیون را از سطح ملی فراتر برده است.

صبوری اظهار کرد: در کلکسیون علمی موزه، نمونه‌های متنوعی از حشرات، جوندگان، کنه‌ها، عنکبوت‌ها و حلزون‌ها نگهداری می‌شود و پژوهشگران، استادان و دانشجویان می‌توانند برای مطالعات علمی از این مجموعه استفاده کنند.

موزه جلال افشار؛ حلقه اتصال آموزش، پژوهش و حفاظت از تنوع زیستی

وی با تأکید بر نقش آموزشی موزه گفت: هدف اصلی این مجموعه درآمدزایی نیست، بلکه آموزش و فرهنگ‌سازی در حوزه جانورشناسی و حفاظت از تنوع زیستی است. تلاش ما این است که نسل‌های آینده با اهمیت حیات وحش و نقش جانوران در حفظ تعادل محیط زیست بیشتر آشنا شوند.

رئیس موزه جانورشناسی جلال افشار ادامه داد: این مجموعه در سال‌های گذشته میزبان گروه‌های مختلف دانش‌آموزی، دانشجویی و علاقه‌مندان بوده است و به طور میانگین سالانه هزاران دانش‌آموز از مدارس کرج از موزه بازدید کرده‌اند.

صبوری با اشاره به اهمیت کتابخانه و منابع علمی موزه نیز گفت: کتابخانه این مجموعه دارای منابع فارسی، انگلیسی، فرانسوی و روسی است که بخشی از آنها از سوی استاد جلال افشار اهدا شده و می‌تواند برای پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه جانورشناسی مورد استفاده قرار گیرد.

وی در ادامه با اشاره به مشکلات موجود در زمینه نیروی انسانی و منابع مالی موزه اظهار کرد: این مجموعه در گذشته از نیروی انسانی بیشتری برخوردار بود، اما امروز تعداد نیروهای فعال بسیار محدود شده است و همین مسئله انجام امور تخصصی، نگهداری و توسعه فعالیت‌های علمی و پژوهشی موزه را دشوار کرده است.

صبوری با اشاره به استانداردهای موزه‌های معتبر جهان گفت: موزه‌های بزرگ دنیا علاوه بر نمایش نمونه‌ها، در حوزه پژوهش، انتشار کتاب و مجله و ارائه دستاوردهای علمی نیز فعالیت گسترده دارند و ما نیز ظرفیت انجام چنین فعالیت‌هایی را داریم، اما محدودیت‌های مالی امکان توسعه همه این برنامه‌ها را فراهم نکرده است.

وی در عین حال از اقدامات انجام‌شده برای به‌روزرسانی اطلاعات علمی موزه خبر داد و افزود: فهرست‌برداری از نمونه‌های علمی، تهیه اطلاعات و کدهای شناسایی و طراحی امکان استفاده از QR Code برای دسترسی مخاطبان به محتوای آموزشی از جمله اقداماتی بوده که برای ارتقای کیفیت خدمات موزه انجام شده است.

آسیب به بنای تاریخی؛ ضرورت توجه جدی به صیانت از موزه

رئیس موزه جانورشناسی جلال افشار همچنین با اشاره به آسیب‌های واردشده به مجموعه در حوادث اخیر گفت: قدمت ساختمان و قرار گرفتن آن در شمار بناهای ارزشمند تاریخی، ضرورت مراقبت ویژه از این مجموعه را دوچندان کرده است. در جریان آسیب‌های اخیر، بخش‌هایی از ساختمان دچار خسارت شده و همین موضوع مشکلات نگهداری موزه را افزایش داده است.

صبوری تأکید کرد: صیانت از این مجموعه تنها حفاظت از یک ساختمان یا چند نمونه جانوری نیست، بلکه حفاظت از بخشی از تاریخ علمی کشور، میراث پژوهشی استادان و سرمایه‌ای است که می‌تواند سال‌ها در خدمت آموزش، پژوهش و معرفی تنوع زیستی ایران قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: موزه جانورشناسی جلال افشار ظرفیت آن را دارد که با حمایت بیشتر، به یکی از مراکز مهم آموزشی، پژوهشی و گردشگری علمی استان البرز تبدیل شود و زمینه آشنایی نسل جدید با میراث علمی و تنوع زیستی کشور را بیش از گذشته فراهم کند.